WALC Z BASZIREM

Izraelski reżyser Ari Folman spotyka się z przyjacielem, z którym służył niegdyś w wojsku. Kumpel zwierza się, że regularnie nawiedza go straszny sen - goni go 26 wściekłych psów.

Koszmar Boaza ma związek z tym, co przeżył jako nastolatek, służąc w armii. Nie jest jednak w stanie przypomnieć sobie z tamtego okresu zbyt wielu konkretnych wydarzeń. Wspomnienia Ariego zatarły się kompletnie, aby więc odkryć przeszłość i uświadomić sobie, co zaszło w 1982 roku, postanawia odszukać towarzyszy broni i z ich pomocą uporządkować elementy rozsypanej układanki. Dzięki rozmowom z dawnymi kompanami, wspomnienia reżysera powoli przybierają realne kształty. Wydarzenia sprzed lat powracają w postaci onirycznych, tajemniczych wizji. Ari przypomina sobie fakty, które miały miejsce podczas masakry w Sabrze i Szatili, kiedy zbrojne ramię libańskiej chrześcijańskiej partii Kateb zamordowało palestyńskich uchodźców więzionych w obozach. Armia izraelska nie zainterweniowała. Ari i jego przyjaciele stali wówczas w jej szeregach.

"Najlepszy film 2008 roku? Najbardziej odkrywczy obraz wojenny, jaki kiedykolwiek nakręcono? Najwspanialsza izraelska długometrażowa animacja? Wszystkie te określenia doskonale pasują do 'Walca z Baszirem'" - pisał na łamach "San Francisco Chronicle" Jonathan Curiel. Nagrodzony m.in. Złotym Globem i Cezarem film cenionego telewizyjnego dokumentalisty ARIEGO FOLMANA można uznać za rodzaj autoterapii. Reżyser opowiada w nim o osobistej traumie, jaką stanowi dla niego udział w interwencji izraelskiej w Libanie. Jako młody chłopak został wraz z kolegami ze szkoły wcielony do armii i po krótkotrwałym szkoleniu wysłany na front pierwszej wojny libańskiej. Był naocznym świadkiem zbrodni, której dopuścili się na mieszkańcach dwóch obozów dla palestyńskich uchodźców w Bejrucie sojusznicy Izraela, falangiści z chrześcijańskiej milicji libańskiej. Wyparte ze świadomości wydarzenia z 1982 roku okazały się niemożliwe do samodzielnej rekonstrukcji. Folman postanowił więc odszukać towarzyszy broni, by pomogli mu uporządkować fakty. To właśnie ich relacje stanowią zasadniczą część filmu.

Konfrontacja ludzkiej pamięci i rzeczywistych wydarzeń przybrała u Folmana rzadko spotykaną formę animowanego dokumentu. Autor, zapytany, dlaczego nie nakręcił zwykłego dokumentu, tylko pełną poetyckich wizji animację, mówił: "Wojna jest surrealistyczna, a pamięć potrafi płatać figle. Dlatego wydawało mi się, że zwykła rejestracja dokumentalną kamerą byłaby zbyt prosta, zwłaszcza, że nie dysponowałem materiałami archiwalnymi. Poprosiłem więc wspaniałych ilustratorów, żeby pomogli mi odbyć tę podróż w pamięci". W ten sposób rekonstrukcja przeszłości zyskała sugestywną formę niemożliwą do uzyskania zwykłymi metodami. Sceny typowe dla dokumentów przeplatają się z wojennymi reminiscencjami. Rozmowy ze świadkami i ekspertami wyglądają jak prawdziwe wywiady, a rysunkowe postacie przedstawiają rzeczywistych uczestników wydarzeń sprzed lat - reżysera i jego towarzyszy, którzy użyczają zresztą głosu animowanym bohaterom. Żmudny, czteroletni proces realizacji filmu zaowocował sukcesem artystycznym i komercyjnym. W rodzimym Izraelu, mimo nieprzychylnych opinii środowisk nacjonalistycznych, "Walc z Baszirem" zdobył 6 nagród Izraelskiej Akademii Filmowej, w tym jako najlepszy film oraz za reżyserię i scenariusz. Po zdobyciu Złotego Globu dla najlepszego filmu obcojęzycznego, obraz Folmana był wymieniany wśród głównych kandydatów do Oscara, ostatecznie ustąpił jednak japońskim "Pożegnaniom". Film zwyciężył również w plebiscycie publiczności Warszawskiego Festiwalu Filmowego. W czasie, gdy "Walc z Baszirem zbierał kolejne laury na światowych festiwalach, Izrael wkroczył do Strefy Gazy, a obraz Folmana zyskał tym samym na smutnej aktualności.

OCEŃ FILM